
هر جمعی تیم نیست
داستان این جستار آفریدهی همین متن است. آدمها و شرکتش وجود ندارند، ولی احتمالاً شبیهشان را دیدهاید.
جلسهی دوشنبهی ساعت نه، اتاق شیشهای طبقهی سوم. شش نفر دور میز نشستهاند و هر کدام لپتاپش را باز کرده. مدیر محصول، که اسمش را لیلا میگذاریم، صفحهی گزارش هفتگی را روی پرده انداخته. همهی ستونها سبزند. برنامهنویسها کارشان را تحویل دادهاند. طراح طرحهایش را فرستاده. بازاریابی کمپینش را راه انداخته. و محصول، که قرار بود سه هفته پیش به دست مشتری برسد، هنوز نرسیده.
لیلا میپرسد مشکل کجاست. هر کس توضیح میدهد که سهم خودش را انجام داده. همه راست میگویند.
مرحلهی اول: گروهی که خوب کار میکند
این شش نفر آدمهای بدی نیستند. هر کدام در کار خودش ماهر است. با هم مؤدباند، ناهار را گاهی با هم میخورند، و در جلسهها کسی سر کسی داد نمیزند. اگر از آنها بپرسید، میگویند «تیم خوبی هستیم».
ولی چیزی که در آن اتاق شیشهای هست، به معنایی که ما در نشا از این کلمه استفاده میکنیم، تیم نیست. گروه است: جمعی با هدفی مشترک. در فهرست تمایزهای نشا جملهای هست که درست برای همین موقعیت نوشته شده: هر جمعی تیم نیست. تیم همان همافزایی؛ همان بودن من قدرت دیگری را آزاد میکند، و بالعکس. در تیم کسی تنها برنده نیست.
در اتاق لیلا، بودن برنامهنویس قدرت طراح را آزاد نمیکند. فقط کنارش است. هر کس ستون خودش را سبز کرده و ستون مشترکی که همهی آنها را به هم وصل کند، روی پرده نیست.
کار اصلی کجا گم شد
آنتون اوبولزر و همکارانش در کلینیک تاویستاک لندن کتابی نوشتهاند دربارهی فشارهای پنهان کار در سازمانها، به اسم «ناخودآگاه در کار». یکی از چیزهایی که در کارشان مدام تکرار میشود، به پیروی از میلر و رایس، مفهوم «وظیفهی اصلی» است: کاری که گروه برای انجامش وجود دارد. به گفتهی آنها، خیلی از سختیهای گروهها از اینجا میآید که این وظیفه روشن تعریف نشده، یا مرزهای آن خوب مدیریت نمیشود.
اگر از تکتک آدمهای اتاق لیلا بپرسید وظیفهی اصلیشان چیست، شش جواب متفاوت میگیرید. «کد تمیز.» «طراحی خوب.» «جذب کاربر.» هیچکدام غلط نیست. ولی «رساندن یک محصول کارا به دست مشتری» در هیچکدام از جوابها نیست. آن کار مال همه است، و برای همین مال هیچکس نیست.
مرحلهی دوم: وقتی بودن من قدرت دیگری را آزاد میکند
اگر گروه جمعی با هدف مشترک است، تیم چه چیزی به آن اضافه میکند؟ در فهرست تمایزهای ما، چهار رفتار کنار هم آمدهاند که «در تیم بودن» را توصیف میکنند: مسئولیتی فراتر از خود، شنیدن برای فهمیدن، اعتماد آفریدن، و در خدمت کل بودن. هیچکدام از اینها مهارت فنی نیست. برنامهنویس اتاق لیلا میتواند تمیزترین کد شرکت را بنویسد و هیچکدام از این چهار را نداشته باشد.
دو پرسش هم کنار این تمایز هست که ما به آنها «پرسشهای زنده» میگوییم، چون جوابشان هر روز ممکن است عوض شود. اول: آیا بودنم قدرت میدهد یا کنارهگیری میآفریند؟ دوم: آیا نقش همکاری را بازی میکنم یا زیستهاش میکنم؟ بازی کردن نقش همان رفتارهای درست را نمایش دادن: در جلسه سر تکان دادن، ایمیل همکاری فرستادن، «هر کمکی بود بگو» گفتن. زیستن نقش همان پای همان جمله ماندن وقتی کسی واقعاً کمک خواست.
در اتاق شیشهای، همه نقش همکاری را خوب بازی میکنند. برای همین است که مؤدباند، و برای همین است که محصول نرسیده.
مرحلهی سوم: عالم «ما»
در نشا تمایزی میان دو جهان میگذاریم: جهان «من» و جهان «ما». در جهان من، پرسش همان سهم من چیست و آیا انجامش دادهام. در جهان ما، پرسش همان کل چه میخواهد و من در خدمت آن چه میتوانم بکنم. این تفاوت روی کاغذ کوچک است. در عمل، آدمها را به دو جور حرف زدن میکشاند.
این دو را «عالم» مینامیم، نه فقط دو نگرش، چون هر کدام همهچیز را رنگ خودش میزند. در عالم من، تعارض به این پرسش ختم میشود که حق با کیست و مقصر کیست. در عالم ما، تعارض جایی برای همفکری است. در عالم من، موفقیت همان برنده شدن و اعتباری که به نام یک نفر ثبت شود. در عالم ما، موفقیت همان شکوفا شدن خود و همزمان قدرت دادن به نیت دیگری. انرژی عالم من بیشتر از ترس از دست دادن و از تشویق و تحسین میآید. انرژی عالم ما از گشوده شدن به جهان.
| در جلسهی دوشنبه | جهان من | جهان ما |
|---|---|---|
| وقتی کار عقب است | «بخش من تمام شده» | «کجا گیر کردهایم؟» |
| وقتی همکار مشکل دارد | «این کار او است» | «چه کمکی از من برمیآید؟» |
| معیار موفقیت | ستون خودم سبز است | مشتری محصول را دارد |
آنچه میتوانست جور دیگری باشد
فرض کنید در همان جلسه، یکی از برنامهنویسها به جای توضیح سهم خودش میگفت: «من هم نمیدانم چرا محصول نرسیده، و این برایم قابل قبول نیست. بیایید امروز صبح را فقط روی همین بگذاریم.» این جمله به هیچکدام از ستونهای سبز ربطی ندارد. هیچ دستورالعملی هم آن را واجب نکرده. ولی از همان لحظه، اتاق کمی از گروه فاصله گرفته و به تیم نزدیکتر شده، چون کسی مسئولیتی فراتر از خودش برداشته.
این حرکت ساده نیست. کسی که آن را میکند، ریسک میکند. ممکن است دیگران فکر کنند میخواهد خودش را مطرح کند. ممکن است بار اضافه روی دوشش بیفتد. برای همین است که خیلی از گروههای مؤدب و ماهر سالها گروه میمانند.
تیم، خانهی بزرگتر «خویش»
در یکی از پویشهایمان تصویری داریم که این سه مرحله را به هم وصل میکند. «خویش» را مرزی میبینیم که «من» تا آنجا خودش را میشناسد، و این مرز میتواند بزرگتر شود: از فرد به خانواده، به گروه، به تیم، و همینطور تا جهان. کسی که خویشش به اندازهی ستون خودش است، طبیعی است که فقط آن را سبز کند. وقتی مرز خویش تا تیم کشیده شود، ستونی که مال همه است هم ستون خود او میشود.
وعدهای در کار نیست که اگر اتاق لیلا تیم شود، محصول سر وقت میرسد. گاهی تیمها هم دیر میکنند. فرقش: در تیم، دیر کردن مسئلهی همه است، نه گزارشی که هر کس با آن ثابت میکند سهم خودش را انجام داده.
در جمعی که شما عضوش هستید، ستونی هست که مال همه است و هیچکس سبزش نمیکند؟
منابع
- Obholzer, A., & Roberts, V. Z. (Eds.). (1994). The unconscious at work: Individual and organizational stress in the human services. Routledge.
دیدگاهها
تا دیدگاه بنویسید.