
آلن واتس و تابوی دانستن اینکه کیستیم
آلن واتسمؤسسهی اسالنورنر ارهارد
آلن واتس (۱۹۱۵ تا ۱۹۷۳) نویسنده و سخنرانی بود که فلسفهی شرق را برای مخاطب غربی بازگو کرد؛ و کتابش، «کتاب»، دربارهی چیزی است که خودش «تابو» مینامد.
نام او را بیشتر در نقلقولها و ویدیوهای کوتاه دیدهایم و کمتر در خود کتابهایش. این صفحه میگوید او که بود، «کتاب» چه ادعایی دارد، منتقدان چه گفتهاند و پیوندش با اسالن و با ورنر ارهارد چیست. هر جا بتوانیم، میگوییم چه کسی چه میگوید.
زندگی و جایگاه واتس
به گفتهی سازمانی که میراث او را نگه میدارد، واتس در ۶ ژانویهی ۱۹۱۵ در انگلستان به دنیا آمد. در دههی ۱۹۴۰ کشیش اسقفی شد و بعد از کلیسا کنار رفت. در ۱۹۵۱ در سانفرانسیسکو و در آکادمی آمریکایی مطالعات آسیایی بودیسم درس میداد. کتاب «راه ذن» در ۱۹۵۷ پرفروش شد و به گفتهی همان سازمان او را در سراسر آمریکا شناخته کرد. در ۱۶ نوامبر ۱۹۷۳ درگذشت.
منبع ما برای این تاریخها یک سازمان است و دو نکته دارد. نخست اینکه سازمان را خانوادهی او اداره میکند و روایتش همدلانه است. دوم اینکه منبعها سال کشیششدن را یکسان نمینویسند، برای همین سال دقیق را نیاوردهایم.
همان سازمان مینویسد او هیچگاه خود را چیزی جز «سرگرمکنندهی فلسفی» و ناظری بازیگوش نمیدانست. این جمله را آمده، چون نگاه او به نقش خودش را نشان میدهد.
ادعای «کتاب» و معنای تابو
«کتاب: دربارهی تابوی دانستن اینکه کیستی» در ۱۹۶۶ منتشر شد. واتس پیشگفتارش را در سوسالیتو، کالیفرنیا، در ژانویهی همان سال نوشته است. کتاب شش فصل دارد و فصل آخرش «آن» نام دارد.
واتس تز را خودش در پیشگفتار خلاصه میکند. : «بهاختصار، تز این است که احساس رایجِ خود بهعنوان یک «من»ِ جدا، محصور در کیسهای از پوست، یک توهم است.» ادامه میدهد که این احساس نه با علم غربی میخواند و نه با فلسفههای دینیِ تجربی شرق. هدفش را هم میگوید: ، «به احساسی از هستی خودمان نیاز فوری داریم که با واقعیتهای فیزیکی همخوان باشد.»
او کتاب را متن آموزشیی آیین هندی ودانتا نمیداند. : «بیشتر تلقیح علم غربی با شهودی شرقی است.»
واتس «تابو» را در معنای فرهنگی به کار میبرد، یعنی چیزی که جامعه بهسختی از آن پاسداری میکند بیآنکه نامش را بیاورد. : «سختترین تابوی شناختهشده، تابوی دانستن این است که پشت ماسکِ ایگوی ظاهراً جدا، مستقل و منزویات واقعاً که یا چه هستی.»
پس مقصودش ممنوعیت قانونی نیست. ادعایش آن است که ما یاد میگیریم خودمان را جدا از دیگران و جهان بدانیم و این تصویر را آنقدر طبیعی میشماریم که کمتر وارسیاش میکنیم. ما این ادعا را گزارش میکنیم و دربارهی درستیاش حکم نمیدهیم.
اسطورهی قایمباشک
مشهورترین تصویر کتاب این است. : «خدا هم دوست دارد قایمباشک بازی کند، اما چون بیرون از خدا چیزی نیست، کسی را جز خودش برای بازی ندارد.»
واتس خودش این را اسطوره مینامد و میگوید اسطوره شکلی است که وقتی کودکان پرسشهای بنیادی دربارهی هستی میپرسند، با آن پاسخ میدهد. هشدارش را هم نوشته است. : هنگام استفاده از اسطوره باید مراقب بود تصویر با واقعیت اشتباه گرفته نشود، که مثل بالا رفتن از تابلوی راه است بهجای رفتن در جاده.
خوانندهای که قایمباشک را مثل گزارشی از جهان بخواند، خلاف خواست خود نویسنده رفتار کرده است.
نقدهایی که از دیگران روایت میشود
ما متن اصلی منتقدان را و فقط میتوانیم بگوییم دیگران از آنها چه روایت کردهاند.
چکیدهی مقالهای داوریشده در یک مجلهی روانشناسی انسانگرا میگوید واتس متهم شده هرگز تمرینهای معنوی محوری فلسفههای شرقی را جدی انجام نداده است. این اتهام است، نه ادعای ما.
نویسندهی یک وبلاگ دربارهی ذن مینویسد دایتتسو سوزوکی، فیلیپ کاپلئو و تمرینکنندگان بعدی ذن شکایت کردهاند که واتس در بازگویی یکی از حکایتهای ذن مقصود آن را تحریف کرد. همان وبلاگ حرف کاپلئو را بازنقل میکند که این کار «ظلم به روح کل کوآن» است، و اضافه میکند واتس در کتابش تصریح کرده که سخنگوی ذن سنتی نیست. وبلاگ منبع دستدوم است و کتاب کاپلئو را ما ندیدهایم.
یک مرور پژوهشی هم، با بازگویی استدلال کتابی از ایوامورا، مینویسد شیوههای دینی و معنوی مردمان و فرهنگهای آسیایی را غرب مصادره میکند و همچون کلیشههایی یکدست کالایی میکند. این نقد دربارهی چندین نویسنده است و مرور آن را به واتس هم میرساند. اصل کتاب ایوامورا را .
برداشت ما آن است که «کتاب» با تصویر کار میکند و با برهان کار نمیکند. برای همین هم دعوتکننده است و هم نقدپذیر، و خواندنش با فاصلهی انتقادی بهتر پیش میرود. این ست و منبعی آن را نمیگوید.
پیوند با اسالن و ارهارد
سازمان واتس مینویسد او در دههی ۱۹۶۰ در «مراکز رشد» نوپا در سراسر آمریکا، از جمله مؤسسهی اسالن در بیگسور، سمینار برگزار میکرد. صفحهی خود اسالن هم میگوید ریچارد پرایس، که از بنیانگذاران اسالن است، همزمان در آکادمی مطالعات آسیایی نزد واتس درس میخواند.
تاریخ نخستین سخنرانی او در اسالن را نیاوردهایم، چون منبعها با هم نمیخوانند. دربارهی خود اسالن میتوانید یادداشت مؤسسهی اسالن و آغاز جنبش پتانسیل انسانی را بخوانید.
دربارهی ارهارد تنها منبع ما خود اوست، در زندگینامهی مجازی که بارتلی نوشته است. به روایت او: «این آلن واتس بود که نخستین سرنخ را داد که کجا بودهام و به کجا میروم.» میگوید واتس او را به تمایز میان «خود» و «ذهن» متوجه کرد و به سمینارهایی میرفت که واتس روی قایمخانهاش برگزار میکرد.
این روایت یک نفر از خودش است و حکم تاریخ نیست.
ما از آن نتیجه نمیگیریم که اندیشهی واتس در کار ارهارد اثر گذاشته است، و معنای «خود» و «ذهن» را هم تفسیر نمیکنیم. دانستنیاش همین قدر است که او خودش چنین نقل میکند.
پسنوشت
این مقاله دربارهی کتاب است و توصیهی خواندن یا نخواندن آن نیست. هر خواننده با فاصلهای که خودش مناسب میداند میتواند به آن نزدیک شود.
محتوای کتاب به توهم بودن «من»، مرگ و هستی میپردازد و ممکن است برای بعضی خوانندگان سنگین باشد.
این جستار توصیهی پزشکی یا مشاورهی بالینی نیست. اگر دربارهی سلامت روان خود نگرانید، با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ یا صدای مشاور بهزیستی ۱۴۸۰ تماس بگیرید.
منابع
- Watts, A. (1973). The Book: On the Taboo Against Knowing Who You Are. Abacus.
- Alan Watts Organization. (n.d.). Alan Watts Biography. alanwatts.org.
- Esalen Institute. (n.d.). About Esalen: History, Mission, Vision, and Leadership.
- Bartley, W. W., III (1978). Werner Erhard: The Transformation of a Man — The Founding of est. Clarkson N. Potter.
- Garrett-Farb, B. (2016). An aesthetic appreciation of Alan Watts. Journal of Humanistic Psychology, 57.
- McDaniel, R. B. (2024). D. T. Suzuki and Alan Watts. rbmcdaniel.ca.
- Problematics (n.d.). Chapter on Alan Watts, ebrary.net.
دیدگاهها
تا دیدگاه بنویسید.