دیدگاه‌های ما درباره نقل قول‌های پروفسور باروچا که از پاراگراف دوم شروع می‌شود

پروفسور جمشید باروچا، در پاسخ به این پرسش که «شما ذهنیت خود را درباره‌ی چه چیزهایی تغییر داده‌اید؟» در مقاله‌ای در Edge، دیدگاهِ عمیق زیر را مطرح می‌کند. این دیدگاه درباره‌ی اهمیت جهان‌بینی و چارچوب‌های ذهنی فرد است که به عنوان فیلترهای ذهنی عمل می‌کنند. (در نقل قول های زیر تمام تاکیدات اضافه شده است و نظرات ما در داخل پرانتز است.)

در مقاله در Edge، پروفسور باروچا گفت که نظر خود را در مورد سومین نکته خود از:

«در نهایت در چارچوب یا مجموعه‌ای از چارچوب‌هایی که آنچه شما می‌دانید و باور دارید را سازماندهی می‌کند، مستقر می‌شوید و زندگی شما را به عنوان یک فرد و یک پیش‌وا هدایت می‌کند» تغییر داد به:

چارچوب‌های جدید را بیاموزید و توسط آنها هدایت شوید. اما هرگز آنقدر راحت نشوید که باور کنید چارچوب های شما حرف آخر را می زنند و تمایلات روانشناختی قوی را که پایبندی به جهان بینی شما را پیشنهاد می‌کنند را تشخیص دهید.

او ادامه می‌دهد:

قبل از اینکه یک ایده جدید یا فرهنگ دیگری را نقد کنید، آنقدر بر آن مسلط شوید که طرفداران یا اعضای آن متوجه شوند که شما آن را دریافت کرده‌اید.. کشش ذهن خود سخت است. هنگامی که بر روی جهان بینی خود قرار گرفتیم، تمایل به حفظ آن داریم. اطلاعات جدید به تناسب خمیده می‌شوند، اطلاعاتی که مناسب نیستند حذف می‌شوند و در برابر دیدگاه‌های جدید مقاومت می شود.

در ادامه ترجمه‌ای از متن طولانی‌تر همین مقاله و توضیحات پروفسور باروچا آورده شده است:

من همچنان به موارد ۱ و ۲ معتقدم، ولی ذهنیتم را درباره‌ی مورد ۳ تغییر داده‌ام. اکنون به شکل جدیدی از مورد سوم اعتقاد دارم که به این شرح است:

ولی هرگز فکر نکنید که چارچوب‌های ذهنی‌تان، حرف آخر را می‌زنند. تمایلات روانشناسی‌ای را که به شدت شما را به جهان‌بینی‌تان می‌چسبانند، شناسایی کنید. یاد بگیرید همیشه ذهن‌تان را توسعه دهید، خارج از منطقه‌ی امن‌تان قدم بگذارید، فراتر از حوزه‌های آشنا ریسک کنید، همیشه خودتان را جای کسانی بگذارید که چارچوب ذهنی و فرهنگ‌شان برای‌تان غریب است، و ذهنیت خود را به روی روش‌های مختلف تجزیه و تحلیل جهان، باز کنید. قبل از آن که از یک ایده یا فرهنگ جدید انتقاد کنید، آنقدر بر آن مسلط شوید که اعضا یا اجزای آن فرهنگ یا ایده، تصدیق کنند که شما آن را کاملاً درک کرده‌اید.

ساکن ماندن در یک چارچوب، کار آسانی است. مغز انسان برای آن ساخته شده که جهان را از طریق لنزهای ساخته شده ببیند: چارچوب‌های ذهنی‌ای که عقاید و دانسته‌هایمان را بر روی آن‌ها بنا می‌کنیم.

اما توسعه دادنِ ذهن، کار سختی است. وقتی همه چیز را بر روی جهان‌بینی‌ای بنا کرده‌ایم که برایمان قابل قبول و مناسب است، می‌خواهیم همیشه همینطور ادامه دهیم. اطلاعات جدید را تغییر می‌دهیم تا در جهان‌بینی‌مان جای بگیرد (هماهنگ با دیوار آجری‌مان باشد)؛ و اگر چیزی متناسب با جهان‌بینی‌مان نباشد، آن را رد می‌کنیم. در نتیجه همیشه در مقابل دیدگاه‌های جدید، مقاومت می‌کنیم.

منظورم از «چارچوب»، هر نوع سیستم فکری و اعتقادی است؛ چه صریحاً گفته شده باشد، چه تلویحاً از آن پیروی شود (مانند حکایات، الگوها، تئوری‌ها، مدل‌ها، سرمشق‌ها، چارچوب‌ها، اسناد، کلیشه‌ها و طبقه بندی‌ها که شامل فلسفه‌های زندگی، ایدئولوژی‌ها، سیستم‌ها و اصول اخلاقی، جهان‌بینی‌ها و وابستگی‌های سیاسی، مذهبی و فرهنگی است). همه‌ی این‌ها، سیستم‌هایی هستند که شناخت و رفتار انسان‌ها را شکل می‌دهند. این سازماندهی، با تجزیه و تحلیل، یکپارچه کردن، ساده کردن و یا طبقه بندی کردن دانسته‌ها و باورها، انجام می‌پذیرد. همه‌ی این سیستم‌ها تمایل دارند بر پیکرهای بی‌قاعده از ویژگی‌ها، الگوها، باورها، تعهدات، ترجیح‌ها و یا دیدگاهای به ظاهر مرکزی بنا شوند که در ذهن هر فرد یا در رفتار جمعیِ یک جامعه، به عنوان یک "ویژگی بنیادین" محسوب می‌‌شود. هنگامی که این سیستم‌ها، ادراک مردم، از جمله خود فرد را تحت تأثیر قرار دهند، نوعی احساس وابستگی ایجاد می‌کنند که ممکن است بر خصوصیات و باورهای اصلی فرد برتری یابند.

آن چه که ذهنیت من را تغییر داد، تمایل بیش از حد به دائمی کردن جهان‌بینی‌های قبلی بود. مغز انسان، اطلاعات را بر روی دسته‌ی کوچکی از ساختارهای سازمان‌یافته ترسیم می‌کند. این ساختارها، که به عنوان فیلترهای ذهنی عمل می‌کنند، نحوه‌ی پردازش یا جستجوی اطلاعات جدید را از مسیر اصلی‌اش منحرف می‌سازد. همچنین پدیده‌هایی مانند درک الگوهای منسجم (که گاهی وجود ندارد)، درک علیت (که گاهی وجود ندارد)، و درک کلیشه‌ای افراد را به وجود می‌آورد.

دسته‌ای دیگر از تمایلات ادراکی ناشی از آن است که ما حیوانات اجتماعی هستیم (حتی دانشمندان!)؛ یعنی در معرض وابستگی‌های درون و بیرون از گروه‌ها قرار داریم. مثلاً یکی از تمایلات رایج عضویت در گروه، وابستگی بیش از حد به گروه است. مثلاً ما تمایل داریم رفتار افراد در گروه‌های دیگر را با جملات موضعگیرانه توصیف کنیم: «آن‌ها همینطوری هستند» ولی رفتار خودمان را به روش‌های پیچیده‌تری توضیح می‌دهیم؛ مثلاً در توصیف رفتارهای خودمان، شرایط را هم در نظر می‌گیریم. مشخصه‌های گروه، نسبت به رفتار خوب و بد نیز نامتقارن است. برای گروه‌هایی که دوست دارید (از جمله گروه خودتان)، رفتارهای مثبت جزو ویژگی‌های ذاتی گروه است (ما «اساساً آدم‌های خوبی هستیم») و رفتارهای منفی، یا به خاطر شرایطِ موجود است («من تحت فشار زیادی بودم») یا رد می‌شوند («اشتباه شده بود»).

اما برعکس، برای گروه‌هایی که دوست ندارید، رفتارهای منفی ، نمایانگر ویژگی‌های ذاتی گروه است («آن‌ها قابل اعتماد نیستند») و رفتارهای مثبت استثنا هستند («او با بقیه‌ی اعضای گروه فرق می‌کند»). پیرو بحث وابستگی به گروه‌ها (شاید طبق تجربه‌ی بیشتری که با گروه خودتان دارید) شما تمایل دارید فکر کنید افرادی که در گروه دیگری هستند، همه شبیه هم هستند («آن‌ها همه‌شان مثل هم‌اند»)؛ در حالی که گروه خودتان، طیفی از افراد مختلف است (شامل «تنها تعداد کمی عضو بد»). وقتی دو گروه، تعهدات‌شان کاملاً مخالف یکدیگر است، تضاد یا جنگ رخ می‌دهد.

خوشبختانه، مغز ما سیستم‌های دیگری هم دارد که با استفاده از آن‌ها می‌توانیم تا حدودی با این تمایلات مقابله کنیم. لازمه‌ی این امر، تلاش آگاهانه، استفاده از ابزارهای استدلال انتقادی و تمرین است. انعطاف‌پذیربودنِ مغز است که به آن اجازه می‌دهد درون این محدودیت‌ها، تغییر کند.

برای ارزیابی فهم درست ایده‌ای که افراد تمایل دارند در برابر آن مقاومت کنند، من نسخه‌ای از تستِ تورینگ را پیشنهاد می‌کنم که متناسب با این هدف طراحی شده است: شما تنها در صورتی «چیزی که تمایل به مقاومت در برابر آن دارید» را می‌فهمید، که اجزای آن را طوری فریب دهید که گویی آن‌ها را فهمیده‌اید. تعداد بسیار کمی از منتقدان می‌توانند این تست را با موفقیت پشت سر بگذارند. همچنین یک تست تورینگ میان -فرهنگی را برای منتقدین فرهنگی آینده پیشنهاد می‌کنم (قانون طلایی درکِ میان-گروهی): قبل از آنکه از یک فرهنگ یا جنبه‌ای از آن انتقاد کنید، باید بتوانید همانطور که اعضای آن حکم می‌کنند، راهتان را به آرامی در آن پیدا کنید.

با رد کردن مورد سوم، شما از قطعیت دست بر می‌دارید. قطعیت حس خوبی به انسان می‌دهد و یک نیروی قدرتمند در پیش‌وایی است. اما به گفته‌ی برتراند راسل در کتاب «تاریخ فلسفه‌ی غرب»، «چالش اینجاست که به افراد یاد بدهیم چگونه بدون قطعیت، و در عین حال بدون آنکه تردید آن‌ها را از کار بیاندازد، زندگی کنند.»