
رهبری قبیلهای؛ گفتوگو با یک کتاب
پیشواییارتباطتیم و گروهرهبری قبیلهای
قبیله معمولاً کلمهای است برای گذشته: برای آدمهایی که پیش از شهر و دولت دور آتش جمع میشدند. دیوید لوگان، جان کینگ و هالی فیشر-رایت در کتاب Tribal Leadership این کلمه را برای امروز به کار میبرند، برای ادارهای که شما هر روز صبح به آن میروید. به تعریف آنها، قبیله گروهی از آدمهاست که آنقدر یکدیگر را میشناسند که اگر در خیابان ببینند، میایستند و سلام میکنند. اندازهاش هم حدودی دارد: از حدود ۲۰ تا ۱۵۰ نفر.
این جستار گفتوگویی ساختگی با خود این کتاب است. پرسشها از نویسندهاند. پاسخها را تا جای ممکن از متن خود کتاب گرفتهایم یا نزدیک به آن بازگو کردهایم.
شما دربارهی چه هستید؟
کتاب: دربارهی دو چیز: کلمههایی که آدمها به کار میبرند و جور رابطههایی که میسازند. ما فرهنگ یک قبیله را از روی همین دو میخوانیم. اگر بدانید مردم در راهروها چطور حرف میزنند، میدانید قبیله در کدام مرحله است.
مرحلهها را بگویید
کتاب: پنجتا هستند. هر کدام را با جملهای که مردمش در دل میگویند میشناسیم.
| مرحله | جملهی درونی | سهم تقریبی در قبیلههای کاری |
|---|---|---|
| یک | «زندگی مزخرف است» | کم |
| دو | «زندگی من مزخرف است» | حدود ۲۵٪ |
| سه | «من عالیام، و تو نیستی» | حدود ۴۹٪ |
| چهار | «ما عالی هستیم» | حدود ۲۲٪ |
| پنج | «زندگی عالی است» | کمتر از ۲٪ |
مرحلهی سه از همه شلوغتر است. چرا؟
کتاب: چون جایی است که بیشتر آدمهای حرفهای و موفق در آن میمانند. آدم مرحلهی سه باهوش است، سخت کار میکند، و نتیجه میگیرد. ولی رابطههایش دونفره است: من و تو، من و مشتری، من و رئیس. در فرهنگ مرحلهی سه دانش قدرت است، پس آدمها آن را برای خودشان نگه میدارند. و در دلش فکر میکند اگر دیگران هم مثل او بودند، اوضاع درست میشد.
و این بد است؟
کتاب: بد نیست؛ سقف است. مرحلهی سه برای کسی که از مرحلهی دو بیرون آمده، پیشرفت بزرگی است. مشکل وقتی است که فکر کنیم مقصد همین است.
فاصلهی سه تا چهار چقدر است؟
کتاب: فاصلهی «من عالیام» تا «ما عالی هستیم» عظیم است؛ به اندازهی گرند کنیون. حدود ۲۲ درصد از فرهنگهای قبیلهای محل کار در مرحلهی چهارند. و یک نکتهی دیگر: در مرحلهی سه، «تیم» معمولاً همان یک ستاره و چند نقش مکمل. جراح و پرستارها، وکیل ارشد و دستیارها، عضو هیئت علمی و دستیاران آموزشیاش.
پس آدمها چطور از سه به چهار میرسند؟
کتاب: از دو راه. راه اول: رسیدن به یک بینش ناگهانی؛ اینکه مرحلهی سه آن موفقیتی را که میخواهند به آنها نمیدهد، و بعد گشتن به دنبال جمعی قویتر. راه دوم، که در فناوری و علوم رایج است، پیوستن به پروژهای فنی که برای یک نفر زیادی بزرگ است. گروهی که دور چنین پروژهای شکل میگیرد، به تیم واقعی خیلی نزدیکتر است.
چه چیزی مرحلهی چهار را متفاوت میکند؟
کتاب: سهتاییها. در مرحلهی چهار، آدمها به جای رابطهی دونفره، رابطهی سهنفره میسازند: من دو نفر را به هم وصل میکنم که هر کدام از دیگری چیزی به دست میآورد، و بعد کنار میکشم. کلمهی «ما» در زبانشان جای «من» را میگیرد، و ارزشهای مشترک چیزی است که دورش جمع میشوند.
انسجام در این تصویر کجاست؟
کتاب: وقتی گروهها به مرحلهی چهار میرسند، خودشان را قبیلهای با هدفی مشترک میبینند. به ارزشهای مشترک متعهد میشوند و یکدیگر را پاسخگو نگه میدارند. نمایش بیمحتوا یا برنامهی شخصی مرحلهی سه را تحمل نمیکنند. ولی بیشتر قبیلههایی که به اینجا رسیدهاند هنوز پایدار نشدهاند و میان «ما عالی هستیم» و «من عالیام» رفتوآمد میکنند.
این پاسخ برای ما جای مکث دارد. چیزی که کتاب «پاسخگو نگه داشتن یکدیگر بر پایهی ارزشهای مشترک» مینامد، به آنچه ما انسجام میگوییم نزدیک است: پای کلام ایستادن، و وقتی نایستادیم، گفتنش. از این منظر، انسجام در رهبری فضیلتی شخصی نیست که رهبر برای خودش داشته باشد. چیزی است که قبیله را در مرحلهی چهار نگه میدارد، و نبودنش آن را به مرحلهی سه برمیگرداند.
و مرحلهی پنج؟
کتاب: کمیاب است. جایی که گروه دیگر خودش را با رقیب نمیسنجد، با امکان میسنجد. ما از تیم مکینتاش و از شرکت آمجن به عنوان نمونههایی یاد کردهایم که زمانی در این مرحله بودهاند.
واژهی «قبیله» ترسناک نیست؟
کتاب: این نگرانی را جدی گرفتهایم. قبیلهگرایی، به معنایی غیر از آنچه ما میگوییم، مسئول شکنجه و جنگ و نسلکشی بوده است. منظور ما از رهبری قبیلهای مرحلهی چهار است: فرهنگی که بر زبان «ما عالی هستیم» بنا شده و بر ارزشهای مشترک و راهبردهای وابسته به هم تکیه دارد. آنچه در بعضی جاها «قبیلهگرایی» نامیده میشود، به خشونت و خصومت ناامیدانهی مرحلهی یک نزدیک است.
میشود از دو به چهار پرید؟
کتاب: نه. آدمها یک مرحله یک مرحله جلو میروند. کسی که در مرحلهی دو است، با شنیدن حرفهای مرحلهی چهار فقط بدبینتر میشود. کمکی که میشود به او کرد، همان راه مرحلهی سه را نشانش بدهید. برای هر مرحله اهرمهای خاص خودش هست، و اگر اهرمها را اشتباه به کار ببرید، میانمایگی قبیله را تقویت میکنید. ما قبیلهای را دیدهایم که آدمهایش لیوانهایی با نوشتهی «ترجیح میدادم ماهیگیری باشم» دستشان بود. هیچ مقدار تیمسازی، سخنرانی انگیزشی، بحث دربارهی ارزشها یا برنامهی راهبردی تازه در آن قبیله فرقی ایجاد نمیکرد، چون محکم در مرحلهی دو قفل شده بود.
این پاسخ برای کسی که در سازمانی کار میکند و تازه از کارگاهی الهام گرفته برگشته، شاید ناخوشایند باشد. حرف کتاب روشن است: پیش از خواستن «ما»، باید دید قبیله الان کجاست.
و نقش زبان در این میان؟
کتاب: دربارهی آدمهای مرحلهی یک آمده است که نگاهشان به زندگی، پیامد مستقیم زبانی است که به کار میبرند. این حرف دربارهی همهی مرحلهها صدق میکند. اگر زبان قبیله عوض شود، رابطهها عوض میشوند؛ و اگر رابطهها عوض شوند، قبیله جای دیگری میایستد.
این آخرین پاسخ برای ما در نشا آشناست. بخش بزرگی از کاری که میکنیم، شنیدن همین زبان است: جملههایی که در دل میگوییم و فکر میکنیم فقط توصیف واقعیتاند.
قدم بعدی
فردا در محل کار به سه گفتوگوی راهرو گوش بدهید، از جمله گفتوگوهای خودتان. برای هر کدام فقط بنویسید جملهی درونیاش به کدام مرحله نزدیکتر بود. هیچ قضاوتی لازم نیست. فقط شمارش.
منابع
- Logan, D., King, J., & Fischer-Wright, H. (2008). Tribal leadership: Leveraging natural groups to build a thriving organization. HarperBusiness.
دیدگاهها
تا دیدگاه بنویسید.